ARAP DİLİ VE BELÂGATİ ÂLİMLERİ -hocaları -talebeleri ve eserleri.pdf

May 17, 2017 | Penulis: S. Çıbıklı | Kategori: Arabic Language and Linguistics, Arabic Language, Arabic Language and Literature
Share Embed


Deskripsi

           

ARAP DİLİ VE BELAĞATI ÂLİMLERİ

   

                            Diyanet İslam Ansiklopedisinden Derleyen

 

Arş. Gör. Süleyman Recep ÇIBIKLI

   

 

    İÇİNDEKİLER      

İÇİNDEKİLER ................................................................................................................................... 0 ARAP  DİLİ  VE  BELÂGATİ  ÂLİMLERİ .............................................................................................. 2 1. EBU’L-­‐‑ESVED  ED-­‐‑DÜELÎ  (D.  610’DAN  ÖNCE  -­‐‑  69/688) ........................................................... 2 2. MEYSANLI  ANBESE  B.  MA’DÂN  (Ö.  100/718) ......................................................................... 2 A.

YAHYÂ  İBN  YA‘MER  EL-­‐‑ADVÂNÎ  (Ö.  89/708  [?]) ..................................................................... 2

3. İBN  EBÛ  İSHAK  (D.  29/650  -­‐‑  Ö.  117/735) ............................................................................ 2 4. EBÛ  AMR  B.  EL-­‐‑ALÂ’  EL-­‐‑MÂZİNÎ  (D.  70/689  -­‐‑    Ö.  154/771) ................................................. 3 5. ÎSÂ  B.  ÖMER  ES-­‐‑SEKAFÎ  EN-­‐‑NAHVÎ  (Ö.  149/766) .................................................................... 3 6.

EL -­‐‑AHFEŞ   E L -­‐‑EKBER   (Ö .   177/793) ........................................................................................ 4

7. HAMMÂD  B.  SELEME  (D.  90/709  -­‐‑  Ö.  167/784) .................................................................... 4 8.

EL -­‐‑HALÎL   B .   AHMED   E L -­‐‑FERÂHÎDÎ   (D .   100/718   -­‐‑   Ö .   175/791) .............................................. 5

9. MUFADDAL  ED-­‐‑DABBÎ  EL-­‐‑KÛFÎ  (Ö.  178/794  [?]) ................................................................... 5 10. YÛNUS  B.  HABÎB  ER-­‐‑RADÎ  (D.  80/699  VEYÂ  90  709  YA  DA  94/713  -­‐‑  Ö.  183/799) ............... 6 11. EBÛ  ZEYD  EL-­‐‑ENSÂRÎ  (D.  119/737  -­‐‑  Ö.  215/830) ................................................................ 6 12. HALEF  EL-­‐‑AHMER  EL-­‐‑EŞ‘ARÎ  EL-­‐‑BASRÎ  (D.  115/733’DEN  ÖNCE  -­‐‑  Ö.  180/796) ...................... 7 13. SÎBEVEYHİ  (D.  135-­‐‑140  (752-­‐‑757)  YILLARI  ARASI  -­‐‑  Ö.  180/796) ........................................ 8 14.

EL -­‐‑ASMAÎ   (D .   122/740   -­‐‑   Ö .   216/831) .................................................................................. 8

15. EBÛ  UBEYDE  M.  B.  EL-­‐‑MÜSENNÂ  (D.  110/728  -­‐‑  Ö.  209/824) ............................................... 9 16.

EL -­‐‑AHFEŞ   E L -­‐‑EVSAT   (Ö .   215/830   [?]) ................................................................................. 10

17. KİSÂÎ,  ALİ  B.  HAMZA  (D.  120/738  -­‐‑  Ö.  189/805) ............................................................... 11 18. FERRÂ,  YAHYÂ  B.  ZİYÂD  (D.  144/761-­‐‑62  -­‐‑-­‐‑  Ö.207/822) .................................................... 12 19. İBN-­‐‑İ  SELLÂM  EL-­‐‑CUMAHÎ  EL-­‐‑BASRÎ  (D.  140/757  -­‐‑  Ö.  231/846  [?]) ................................... 13 20. NADR  B.  ŞUMEYL  (122/740  -­‐‑  Ö.  203/818) ......................................................................... 14 21. EBÛ  UBEYD  EL-­‐‑KĀSIM  B.  SELLÂM  (D.  154/771  -­‐‑  Ö.  224/838) ............................................ 15 22. EBÛ  HÂTİM  ES-­‐‑SİCİSTÂNÎ  (D.  165/781  -­‐‑  Ö.  255/869) ........................................................ 15 23.

EL -­‐‑CERMÎ   (Ö .   225/840) ....................................................................................................... 18

24. EBÛ  OSMÂN  EL-­‐‑MÂZİNÎ  (D.  175/791  -­‐‑  Ö.  249/863) ........................................................... 18 25. RİYÂŞÎ  (D.  177/793  -­‐‑  Ö.  257/871) ..................................................................................... 19

26.

EL -­‐‑MÜBERRED   (D .   210/826   -­‐‑   Ö .   286/900)

........................................................................ 20

27. İBNÜ’S-­‐‑SİKKÎT  (D.  186/802  -­‐‑  Ö.  244/858) ......................................................................... 21 28. SA’LEB  (D.  200/815  -­‐‑  Ö.  291/904) .................................................................................... 21 29. SÜKKERÎ  (D.  212/827  -­‐‑  Ö.  275/888) .................................................................................. 22 30. İBN  KUTEYBE  (D.  213/828  -­‐‑  Ö.  276/889) .......................................................................... 22 31. İBN  DÜREYD  (D.  223/838  -­‐‑  Ö.  321/933) ............................................................................ 23 32. ZECCÂC  (241/855  VEYA  230/844  -­‐‑  Ö.  311/923) .............................................................. 24 33. İBNÜ’S-­‐‑SERRÂC  (D.  265/878  -­‐‑  Ö.  316/929) ....................................................................... 25 34. EBÛ  ALI  EL-­‐‑KĀLÎ ................................................................................................................... 26 35. EBÜ’L-­‐‑KĀSIM  ZECCÂCÎ  (Ö.  337/949) ................................................................................... 26 36. İBN  KEYSÂN  (Ö.  320/932  [?]) .............................................................................................. 27 37. EBÜ’T-­‐‑TAYYİB  MUHAMMED  B.  AHMED  B.  İSHÂK  B.  YAHYÂ  EL-­‐‑VEŞŞÂ’  EL-­‐‑A‘RÂBÎ  (D.  246  (860)   VEYA   255   (869)   -­‐‑   Ö .   325/937) .................................................................................................. 27    

 

1 / 29  

  ARAP  DİLİ  VE  BELÂGATİ  ÂLİMLERİ   1.  

 

EBU’L-­‐‑ESVED  ED-­‐‑DÜELÎ  (D.  610’DAN  ÖNCE  -­‐‑  69/688)  

Kur’ân-­‐‑ı  Kerîm’e  hareke  sistemini  getiren  ve  Arap  nahvinin  ilk  esaslarını  tesbit  eden  âlim,  şair.    

Hocaları:  

 

Öğrencileri:     Meysanlı  Anbese  b.  Ma’dân  (ö.  100/718)  

 

 

2.  

MEYSANLI  ANBESE  B.  MA’DÂN  (Ö.  100/718)  

 

Hocaları:    

 

Öğrencileri:   İbn  Ebû  İshak  (d.  29/650  -­‐‑  ö.  117/735)       Ebû  ‘Amr  b.  el-­‐‑‘Alâ  el-­‐‑Mâzinî  (d.  70/689  -­‐‑    ö.  154/771)  

a.  

YAHYÂ  İBN  YA‘MER  EL-­‐‑ADVÂNÎ  (Ö.  89/708  [?])  

 

Ali  b.  Ebî  Tâlib  (ra)  

Yahyâ  b.  Ya‘mer  el-­‐‑Advânî  (ö.  89/708  [?])  

Ebu’l-­‐‑Esved  ed-­‐‑Düelî  (ö.  69/688)  

Ebû  Süleymân  Yahyâ  b.  Ya‘mer  el-­‐‑Advânî  (ö.  89/708  [?])   Kur’an’ı  noktalayan  tâbiî,  Merv  kadısı    

Hocaları:    

 

Öğrencileri:   İbn  Ebû  İshâk  Hadramî   (D. 29/650 - Ö. 117/735) (kıraat)  

 

 

3.  

İBN  EBÛ  İSHAK  (D.  29/650  -­‐‑  Ö.  117/735)  

 

Ebu’l-­‐‑Esved  ed-­‐‑Düelî  (ö.69/688)  

Ebû  Amr  b.  El-­‐‑Alâ’  Mâzinî  (d.  70/689  -­‐‑    ö.  154/771)  (kıraat  ve  hadis)  

Abdullāh  b.  Ebî  İshâk  Zeyd  b.  Hâris  ez-­‐‑Ziyâdî  el-­‐‑Hadramî    (D.  29/650  -­‐‑  Ö.  117/735)   Basra dil mektebinin kurucularından (öncüsü) Hocaları:    

Meymûn  el-­‐‑Akrân  (nahiv)  

 

 

Yahyâ  b.  Ya‘mer  el-­‐‑Advânî  (ö.  89/708  [?])  (kıraat  dersleri)  

 

 

Meysanlı  Anbese  b.  Ma’dân  (ö.  100/718)  

 

 

Nasr  b.  Âsım  el-­‐‑Leysî  (kıraat  dersleri)  

 

 

Ebû  Harb  b.  Ebü’l-­‐‑Esved   2 / 29  

Öğrencileri:

Ebû Amr b. el-Alâ’ el-Mâzinî (d. 70/689 - ö. 154/771)

 

 

İsâ  b.  Ömer  es-­‐‑Sekafî  (ö.  149/776)  

 

 

Yûnus  b.  Habîb  er-­‐‑Radî  (ö.  183/799)  

 

 

el-­‐‑Ahfeş  el-­‐‑Ekber  (ö.  177/793)

4.  

EBÛ  AMR  B.  EL-­‐‑ALÂ’  EL-­‐‑MÂZİNÎ  (D.  70/689  -­‐‑    Ö.  154/771)  

Ebû  Amr  Zebbân  b.  El-­‐‑Alâ’  b.  Ammâr  el-­‐‑Mâzinî  el-­‐‑Basrî  (d.  70/689  -­‐‑    d.  154/771)  

Yedi  kıraat  imamından  biri,  Arap  dili  ve  edebiyatı  âlimi   Hocaları:    

İbn  Ebû  İshak  (d.  29/650  -­‐‑  ö.  117/735)   Meysanlı  Anbese  b.  Ma’dân  (ö.  100/718)  

 

Öğrencileri:   İsâ  b.  Ömer  es-­‐‑Sekafî  (ö.  149/776)  

 

 

 

Yûnus  b.  Habîb  er-­‐‑Radî  (ö.  183/799)  

 

 

 

Ebu’l-­‐‑Hattâb  el-­‐‑Ahfeş  el-­‐‑Ekber  (177/793)  

 

 

 

Ebû  Zeyd  Saîd  b.  Evs  b.  Sâbit  el-­‐‑Ensârî  (d.  119/737  -­‐‑  ö.  215/830)  

 

 

 

el-­‐‑Halîl  b.  Ahmed  b.  Amr  b.  Temîm  el-­‐‑Ferâhîdî  (d.  100/718  -­‐‑  ö.  175/791)  

 

 

 

Ebû  Ubeyde  Ma‘mer  b.  el-­‐‑Müsennâ  et-­‐‑Teymî  (d.  110/728  -­‐‑  ö.  209/824)  

 

Eserleri:  

1.  Kitâbü  Mersûmi’l-­‐‑Mushaf.    

 

 

 

2.  Şerhu  Dîvâni’l-­‐‑Hırnık.    

 

 

 

3.  Kitâbü’l-­‐‑İdgāmi’l-­‐‑kebîr  

   

 

 

4.  el-­‐‑Vakf  ve’l-­‐‑ibtidâ’.    

 

 

 

5.  Takyîdü’l-­‐‑emsile  

 

 

 

6.  Kitâbü’l-­‐‑Emsâl.    

 

 

 

7.  Kitâbü’l-­‐‑Kırâ’ât.  

5.  

ÎSÂ  B.  ÖMER  ES-­‐‑SEKAFÎ  EN-­‐‑NAHVÎ  (Ö.  149/766)  

Ebû  Ömer  Îsâ  b.  Ömer  b.  Abdillâh  es-­‐‑Sekafî  el-­‐‑Basrî  en-­‐‑Nahvî  (ö.  149/766)   Basra  nahiv  mektebinin  ilk  temsilcilerinden  dil  ve  kıraat  âlimi.   Hocaları:    

Ebû  ‘Amr  b.  el-­‐‑‘Alâ  el-­‐‑Mâzinî  (d.  70/689  -­‐‑    ö.  154/771)  

3 / 29  

 

 

İbn  Ebû  İshâk  Hadramî   (D. 29/650 - Ö. 117/735)

Öğrencileri:   el-­‐‑Halîl  b.  Ahmed  b.  Amr  b.  Temîm  el-­‐‑Ferâhîdî  (d.  100/718  -­‐‑  ö.  175/791)    

 

Sîbeveyh  (Ebu’l-­‐‑Hasen  ‘Amr  b.  Osman)  (ö.  180/796)  

 

 

Hammâd  b.  Seleme  b.  Dînâr  el-­‐‑Basrî  el-­‐‑Hırakī  (d.  90/709  -­‐‑  ö.  167/784)  

 

 

Halef  el-­‐‑Ahmer  b.  Hayân  b.  Muhriz  el-­‐‑Eş‘arî  el-­‐‑Basrî  (ö.  180/796)  

 

 

Kutrub  

 

 

Ebû  Ubeyde  Ma‘mer  b.  el-­‐‑Müsennâ  et-­‐‑Teymî  el-­‐‑Basrî  (d.  110/728  -­‐‑  ö.  209/824)  

Eserleri:  

Kitâbu’l-­‐‑Câmi’    

 

 

Kitâbu’l-­‐‑Mükemmil  (el-­‐‑İkmâl  veya  el-­‐‑Mükmil)  

6.  

EL -­‐‑AHFEŞ   E L -­‐‑EKBER   (Ö .   177/793)  

Ebü’l-­‐‑Hattâb  Abdülhamîd  b.  Abdilmecîd  el-­‐‑Ahfeş  el-­‐‑Ekber  (ö.  177/793)   Arap  dili  âlimi   Hocaları:    

Ebû  ‘Amr  b.  el-­‐‑‘Alâ  el-­‐‑Mâzinî  (d.  70/689  -­‐‑    ö.  154/771)  

Öğrencileri:   İsâ  b.  Ömer  es-­‐‑Sekafî  (ö.  149/776)    

 

Yûnus  b.  Habîb  er-­‐‑Radî  (ö.  183/799)  

 

 

el-­‐‑Halîl  b.  Ahmed  el-­‐‑Ferâhîdî  (d.  100/718  -­‐‑  ö.  175/791)  

 

 

Sîbeveyh  (Ebu’l-­‐‑Hasen  ‘Amr  b.  Osman)  (ö.  180/796)  

 

 

el-­‐‑Kisâî,  Alî  b.  Hamza    (d.  120/738  -­‐‑  ö.  189/805)  

 

 

Ebû  Ubeyde  Ma‘mer  b.  el-­‐‑Müsennâ  et-­‐‑Teymî  el-­‐‑Basrî  (d.  110/728  -­‐‑  ö.  209/824)  

7.  

HAMMÂD  B.  SELEME  (D.  90/709  -­‐‑  Ö.  167/784)  

Ebû  Seleme  Hammâd  b.  Seleme  b.  Dînâr  el-­‐‑Basrî  el-­‐‑Hırakī  (d.  90/709  -­‐‑  ö.  167/784)   Muhaddis,  nahiv  ve  fıkıh  âlimi    

Hocaları:    

 

Öğrencileri:   Yûnus  b.  Habîb  er-­‐‑Radî  (ö.  183/799)  

 

 

 

Îsâ  b.  Ömer  b.  Abdillâh  es-­‐‑Sekafî  el-­‐‑Basrî  en-­‐‑Nahvî  (ö.  149/766)  

Sîbeveyh  (Ebu’l-­‐‑Hasen  ‘Amr  b.  Osman)  (ö.  180/796)  

4 / 29  

 

 

 

Halef  el-­‐‑Ahmer  b.  Hayân  b.  Muhriz  el-­‐‑Eş‘arî  el-­‐‑Basrî  (ö.  180/796)  

8.  

EL -­‐‑HALÎL   B .   AHMED   E L -­‐‑FERÂHÎDÎ   (D .   100/718   -­‐‑   Ö .   175/791)  

Ebû   Abdirrahmân   el-­‐‑Halîl   b.   Ahmed   b.   Amr   b.   Temîm   el-­‐‑Ferâhîdî   (el-­‐‑Fürhûdî)     (d.   100/718   -­‐‑   ö.  175/791)   Nahiv  ve  aruzu  sisteme  kavuşturan  ünlü  dil  ve  edebiyat  âlimi.    

Hocaları:    

Ebû  Amr  b.  el-­‐‑Alâ’  el-­‐‑Mâzinî  (d.  70/689  -­‐‑    ö.  154/771)  

 

 

 

İsâ  b.  Ömer  es-­‐‑Sekafî  (ö.  149/776)  

 

 

 

el-­‐‑Ahfeş  el-­‐‑Ekber  (ö.  177/793)  lugat  

 

Öğrencileri:   Sîbeveyhi  Amr  b.  Osmân  (d.  135-­‐‑140  (752-­‐‑757)  yılları  arası  -­‐‑  ö.  180/796)    

 

 

 

Leys  b.  Muzaffer  (lugat)  

 

 

 

Müerric  es-­‐‑Sedûsî  (şiir  ve  lugatta)  

 

 

 

el-­‐‑Ahfeşu’l-­‐‑Evsat  (el-­‐‑Ahfeş  el-­‐‑Mücâşi’î)  (ö.  221/835)  

 

 

 

Abdülmelik  b.  Kureyb  el-­‐‑Asmaî  el-­‐‑Bâhilî  (ö.  216/831)    

 

Eserleri:  

Kitâbu’l-­‐‑‘Ayn  

 

 

 

Kitâbü’l-­‐‑Cümel  fi’n-­‐‑naĥv  

 

 

 

Kitâbü’l-­‐‑‘Arûż  

 

 

 

Kitâbu’n-­‐‑Nağam  

 

 

 

Kitâbu’ş-­‐‑Şevâhid  

 

 

 

Kitâbu’n-­‐‑Nükad  ve’ş-­‐‑Şekl  

 

 

 

Kitâbu’l-­‐‑Fâitü’l-­‐‑‘Ayn  ve  Kitâbu’l-­‐‑İkâ’  (Kitâbu’l-­‐‑‘Ayn’ın  zeyli)  

9.  

MUFADDAL  ED-­‐‑DABBÎ  EL-­‐‑KÛFÎ  (Ö.  178/794  [?])  

Ebü’l-Abbâs Mufaddal b. Muhammed b. Ya‘lâ ed-Dabbî el-Kûfî (ö. 178/794 [?]) Öğrencileri:   Ebû  Abdullah  İbnü’l-­‐‑A‘râbî  (üvey  oğlu)      

 

el-­‐‑Kisâî,  Alî  b.  Hamza    (d.  120/738  -­‐‑  ö.  189/805)  

 

 

Yahyâ  b.  Ziyâd  el-­‐‑Ferrâ  

 

 

Ebû  Kâmil  el-­‐‑Cahderî  

 

 

Ebû  Amr  eş-­‐‑Şeybânî  

 

 

Muhammed  b.  Ömer  el-­‐‑Kasabî    

 

 

Ahmed  b.  Mâlik  el-­‐‑Kuşeyrî    

5 / 29  

 

 

Ebû  Zeyd  Saîd  b.  Evs  b.  Sâbit  el-­‐‑Ensârî  (d.  119/737  -­‐‑  ö.  215/830)   Halef  el-­‐‑Ahmer  el-­‐‑Basrî  (d.  115/733’den  önce  -­‐‑  ö.  180/796)  

Eserleri  

1.  el-­‐‑Mufaddaliyyât  

 

 

2.  Kitâbü’l-­‐‑Emŝâl.    

 

 

3.  Kitâbü’l-­‐‑Elfâž.    

 

 

4.  Kitâbü  Me’âni’ş-­‐‑şi’r  

 

 

5.  Kitâbü’l-­‐‑‘Arûż  

10.  

YÛNUS  B.  HABÎB  ER-­‐‑RADÎ  (D.  80/699  VEYÂ  90  709  YA  DA  94/713  -­‐‑  Ö.  183/799)  

 

Ebû  Abdirrahmân  (Ebû  Muhammed)  Yûnus  b.  Habîb  ed-­‐‑Dabbî  el-­‐‑Basrî  en-­‐‑Nahvî  (ö.  182/798)   Basra  dil  mektebinin  tanınmış  âlimi.    

Hocaları:    

İbn  Ebû  İshâk  Hadramî   (D. 29/650 - Ö. 117/735) Ebû  ‘Amr  b.  el-­‐‑‘Alâ  el-­‐‑Mâzinî  (d.  70/689  -­‐‑    ö.  154/771)  

 

 

 

el-­‐‑Ahfeş  el-­‐‑Ekber  (ö.  177/793)  

 

Öğrencileri:   Sîbeveyh  (Ebu’l-­‐‑Hasen  ‘Amr  b.  Osman)  (ö.  180/796)  

 

 

 

Muhammed  el-­‐‑Müstenir  (ö.  206/821)  

 

 

 

Muhammed  Sellâm  el-­‐‑Cumahî  (d.  140/757  -­‐‑  ö.  231/846  [?])  

 

 

 

Halefu’l-­‐‑Ahmer  (180/796)  

 

Eserleri:  

Kitâbu’l-­‐‑Me’âni’l-­‐‑Kur’ân  

 

 

 

Kitâbu’l-­‐‑Luğa  

 

 

 

Kitâbu’n-­‐‑Nevâdiri’l-­‐‑Kebîr    

 

 

 

Kitâbu’l-­‐‑Emsâl  

11.  

EBÛ  ZEYD  EL-­‐‑ENSÂRÎ  (D.  119/737  -­‐‑  Ö.  215/830)  

 

Ebû  Zeyd  Saîd  b.  Evs  b.  Sâbit  el-­‐‑Ensârî  (d.  119/737  -­‐‑  ö.  215/830)     Basra  mektebine  mensup  dil  ve  edebiyat  âlimi.   Hocaları:  

 Ebû  ‘Amr  b.  el-­‐‑‘Alâ  el-­‐‑Mâzinî  (d.  70/689  -­‐‑    ö.  154/771)  

 

Mufaddal  b.  Muhammed  b.  Ya‘lâ  ed-­‐‑Dabbî  el-­‐‑Kûfî  (ö.  178/794  [?])  

 

6 / 29  

Öğrencileri:   Ebû  Ubeyd  Kāsım  b.  Sellâm    

 

Ebû  Hâtim  es-­‐‑Sicistânî  (d.  165/781  -­‐‑  ö.  255/869)  

 

 

Ebû  Hâtim  er-­‐‑Râzî,  

 

 

Ebü’l-­‐‑Aynâ    

Eserleri:  

1.  Kitâbü’n-­‐‑Nevâdir  (en-­‐‑Nevâdir  fi’l-­‐‑luga)  

 

 

2.  Kitâbü’l-­‐‑Matar.    

 

 

3.  Kitâbü’l-­‐‑Libe'  ve’l-­‐‑leben.    

 

 

4.  Kitâbü’l-­‐‑Hemz.    

 

 

5.  Kitâbü’n-­‐‑Nebât.  

 

 

6.  Kitâbü’l-­‐‑Emsâl.  

12.  

HALEF  EL-­‐‑AHMER  EL-­‐‑EŞ‘ARÎ  EL-­‐‑BASRÎ  (D.  115/733’DEN  ÖNCE  -­‐‑  Ö.  180/796)  

Ebû   Muhriz   (Ebû   Muhammed)   Halef   el-­‐‑Ahmer   b.   Hayân   b.   Muhriz   el-­‐‑Eş‘arî   el-­‐‑Basrî   (d.   115/733’den  önce  -­‐‑  ö.  180/796)   Arap  dil  âlimi,  şiir  râvisi  ve  şair.   Hocaları:    

Ebû  Amr  b.  Alâ  el-­‐‑Mâzinî  (d.  70/689  -­‐‑    ö.  154/771)  (nahiv  ve  garîb  lügatler)    

 

 

el-­‐‑Ahfeş  el-­‐‑Ekber  (ö.  177/793)  (lügat  ve  nâdir  kelimeler)  

 

 

Îsâ  b.  Ömer  es-­‐‑Sekafî  (ö.  149/766)  (nahiv)  

 

 

Yûnus  b.  Habîb  er-­‐‑Radî  (ö.  183/799)  (nahiv,  lügat  ve  şiir)  

 

 

Hammâd  b.  Seleme  b.  Dînâr  el-­‐‑Basrî  el-­‐‑Hırakī  (d.  90/709  -­‐‑  ö.  167/784)  

 

 

Ebû  Zeyd  Saîd  b.  Evs  b.  Sâbit  el-­‐‑Ensârî  (d.  119/737  -­‐‑  ö.  215/830)  (lügat  ve  nâdir  

 

kelimeler)   Öğrencileri:   Ebû  Saîd  Abdülmelik  b.  Kureyb  el-­‐‑Asmaî  el-­‐‑Bâhilî  (ö.  216/831)    

 

Muhammed  İbn  Sellâm  el-­‐‑Cumahî  (d.  140/757  -­‐‑  ö.  231/846  [?])  

 

 

Ebû  Ubeyde  Ma‘mer  b.  el-­‐‑Müsennâ  et-­‐‑Teymî  el-­‐‑Basrî  (d.  110/728  -­‐‑  ö.  209/824)  

 

 

el-­‐‑Ahfeşu’l-­‐‑Evsat  (el-­‐‑Ahfeş  el-­‐‑Mücâşi’î)  (ö.  221/835)  

 

 

Ebû  Hâtim  es-­‐‑Sicistânî  (d.  165/781  -­‐‑  ö.  255/869)  

Eserleri:    

1.  Muķaddime  fi’n-­‐‑naĥv    

 

 

2.  Dîvân    

 

 

3.  Kitâbü  Cibâli  (Hayyât/Cennât/Hayâl)’l-­‐‑‘Arab  ve  mâ  ķīle  fîhâ  mine’ş-­‐‑şi’r    

 

 

4.  Kitâbü  Me’âni’l-­‐‑Kur’ân  

7 / 29  

  13.  

SÎBEVEYHİ  (D.  135-­‐‑140  (752-­‐‑757)  YILLARI  ARASI  -­‐‑  Ö.  180/796)  

Ebû  Bişr  (Ebû  Osmân,  Ebü’l-­‐‑Hasen,  Ebü’l-­‐‑Hüseyn)  Sîbeveyhi  Amr  b.  Osmân  b.  Kanber  el-­‐‑Hârisî   (d.  135-­‐‑140  (752-­‐‑757)  yılları  arası  -­‐‑  ö.  180/796)   Arap  dili  gramerine  dair  zamanımıza  ulaşan  ilk  hacimli  eserin  yazarı  ve  Basra  nahiv  mektebinin   en  önemli  temsilcisi.    

Hocaları:    

İsâ  b.  Ömer  es-­‐‑Sekafî  (ö.  149/776)  (Nahiv)  

 

 

 

Yûnus  b.  Habîb  er-­‐‑Radî  (ö.  183/799)  (Nahiv)  

 

 

 

Hammâd  b.  Seleme  b.  Dînâr  el-­‐‑Basrî  el-­‐‑Hırakī  (d.  90/709  -­‐‑  ö.  167/784)  

 

 

 

el-­‐‑Halîl  b.  Ahmed  b.  Amr  b.  Temîm  el-­‐‑Ferâhîdî  (d.  100/718  -­‐‑  ö.  175/791)  

 

 

 

Ebû  Zeyd  Saîd  b.  Evs  b.  Sâbit  el-­‐‑Ensârî  (d.  119/737  -­‐‑  ö.  215/830)  (Nahiv)  

 

 

 

Ebu’l-­‐‑Hattâb  el-­‐‑Ahfeş  el-­‐‑Ekber  (177/793)  (Lügat)  

 

Öğrencileri:   el-­‐‑Ahfeşu’l-­‐‑Evsat  (el-­‐‑Ahfeş  el-­‐‑Mücâşi’î)  (ö.  221/835)  

 

Eserleri:  

14.  

EL -­‐‑ASMAÎ   (D .   122/740   -­‐‑   Ö .   216/831)    

el-­‐‑Kitâb  

 

Ebû  Saîd  Abdülmelik  b.  Kureyb  el-­‐‑Asmaî  el-­‐‑Bâhilî  (d.  122/740  -­‐‑  ö.  216/831)   Basra  dil  mektebinin  önde  gelen  simalarından  şiir  ve  ahbâr  râvisi,  dil  ve  edebiyat  âlimi.   Hocaları:    

Ebû  Amr  b.  el-­‐‑Alâ’  el-­‐‑Mâzinî    (d.  70/689  -­‐‑    ö.  154/771)    

 

Îsâ  b.  Ömer  b.  Abdillâh  es-­‐‑Sekafî  el-­‐‑Basrî  en-­‐‑Nahvî  (ö.  149/766)  

 

Halef  el-­‐‑Ahmer  el-­‐‑Basrî  (d.  115/733’den  önce  -­‐‑  ö.  180/796)   el-­‐‑Halîl  b.  Ahmed  el-­‐‑Ferâhîdî  (d.  100/718  -­‐‑  ö.  175/791)   Öğrencileri:   Ebû  Ubeyde  Ma‘mer  b.  el-­‐‑Müsennâ  (d.  110/728  -­‐‑  ö.  209/824)    

 

Ebû  Nasr  Ahmed  b.  Hâtim  el-­‐‑Bâhilî     Ebû  Ubeyd  el-­‐‑Kāsım  b.  Sellâm  (d.  154/771  -­‐‑  ö.  224/838)  

 

 

Ebû  Hâtim  es-­‐‑Sicistânî  (d.  165/781  -­‐‑  ö.  255/869)   Riyâşî  (d.  177/793  -­‐‑  ö.  257/871)   Sükkerî  (d.  212/827  -­‐‑  ö.  275/888)  

Eserleri:    

1.  el-­‐‑Asma’iyyât   8 / 29  

 

 

 

 

2.  Kitâbü’l-­‐‑Hayl  

 

 

3.  Kitâbü’n-­‐‑Nebât  

 

 

4.  Fuhûletü’ş-­‐‑şu’arâ’  

 

 

5.  el-­‐‑İştikāk    

 

 

6.  Kitâbü’d-­‐‑Dârât    

 

 

7.  Kitâbü’l-­‐‑Ezdâd    

 

 

8.  Kitâbü’l-­‐‑Fark    

 

 

9.  Kitâbü  Halki’l-­‐‑insân    

 

 

10.  Kitâbü’l-­‐‑İbl    

 

 

11.  Kitâbü’n-­‐‑Nahl  ve’l-­‐‑kerm    

 

 

12.  Kitâbü’ş-­‐‑Şâ’    

 

 

13.  Kitâbü’l-­‐‑Müterâdif    

 

 

14.  Kitâbü  Nü’ûti’n-­‐‑nisâ’    

 

 

15.  Kitâbü’l-­‐‑Evkāt    

 

 

16.  Kitâbü’s-­‐‑Silâh    

15.  

EBÛ  UBEYDE  M.  B.  EL-­‐‑MÜSENNÂ  (D.  110/728  -­‐‑  Ö.  209/824)  

Ebû  Ubeyde  Ma‘mer  b.  el-­‐‑Müsennâ  et-­‐‑Teymî  el-­‐‑Basrî  (D.  110/728  -­‐‑  Ö.  209/824)   Arap  dili  ve  edebiyatı,  tefsir,  ahbâr  ve  nesep  âlimi.   Hocaları:    

Ebû  Amr  b.  el-­‐‑Alâ’  el-­‐‑Mâzinî  (d.  70/689  -­‐‑    ö.  154/771)  

 

 

el-­‐‑Ahfeş  el-­‐‑Ekber  (ö.  177/793)  

 

 

Îsâ  b.  Ömer  es-­‐‑Sekafî  en-­‐‑Nahvî  (ö.  149/766)  

 

 

Yûnus  b.  Habîb  er-­‐‑Radî  (ö.  183/799)  

 

 

el-­‐‑Ahfeş  el-­‐‑Ekber  (ö.  177/793)   Halef  el-­‐‑Ahmer  el-­‐‑Basrî  (d.  115/733’den  önce  -­‐‑  ö.  180/796)  

 

 

Ebû  Zeyd  Saîd  b.  Evs  b.  Sâbit  el-­‐‑Ensârî  (d.  119/737  -­‐‑  ö.  215/830)  

 

 

Ebû  Saîd  Abdülmelik  b.  Kureyb  el-­‐‑Asmaî  (d.  122/740  -­‐‑  ö.  216/831)  

Öğrencileri:   Ebû  Ubeyd  Kāsım  b.  Sellâm  (D.  154/771  -­‐‑  Ö.  224/838)    

 

Ebû  Ömer  el-­‐‑Cermî  (Ö.  225/840)  

 

 

İbn  Sellâm  el-­‐‑Cumahî  (d.  140/757  -­‐‑  ö.  231/846  [?])  

 

 

İbnü’s-­‐‑Sikkît  

9 / 29  

 

 

İshak  el-­‐‑Mevsılî  

 

 

Ebû  Osman  el-­‐‑Mâzinî  (d.  175/791  -­‐‑  ö.  249/863)  

 

 

Ali  b.  Mugīre  el-­‐‑Esrem  

 

 

Ebû  Hâtim  es-­‐‑Sicistânî  (d.  165/781  -­‐‑  ö.  255/869)  

 

 

Ebû  Nüvâs

Eserleri:  

1.  Mecâzü’l-­‐‑Ķur’ân  

 

 

2.  Kitâbü’l-­‐‑Hayl  

 

 

3.  Naķā’iżu  Cerîr  ve’l-­‐‑Ferezdaķ.    

 

 

4.  Kitâbü’l-­‐‑’Aķaķa  ve’l-­‐‑berere  

   

 

5.  Tesmiyetü  ezvâci’n-­‐‑Nebî  ve  evlâdih.    

 

 

6.  Kitâbü  Eyyâmi’l-­‐‑’Arab  ķable’l-­‐‑İslâm  

 

 

7.  Kitâbü’d-­‐‑Dîbâc  (Kitâbü’t-­‐‑Tâc)  

 

 

8.  Kitâbü  Fe’ale  ve  ef’ale    

 

 

9.  Kitâbü’d-­‐‑Devâhî    

 

 

11.  Kitâbü  Meķātili’l-­‐‑fürsân  

 

 

12.  Kitâbü  İ’râbi’l-­‐‑Ķur’ân  

 

 

13.  Kitâbü’l-­‐‑Enbâz  

 

 

14.  el-­‐‑Muĥâđarât  ve’l-­‐‑muĥâverât  

16.  

EL -­‐‑AHFEŞ   E L -­‐‑EVSAT   (Ö .   215/830   [?])  

Ebü’l-­‐‑Hasen  Saîd  b.  Mes‘ade  el-­‐‑Mücâşiî  el-­‐‑Belhî  el-­‐‑Ahfeş  el-­‐‑Evsat  (ö.  215/830  [?])   Basra  dil  mektebinin  tanınmış  âlimi.    

Hocaları:  

Sîbeveyhi  Amr  b.  Osmân  (d.  135-­‐‑140  (752-­‐‑757)  yılları  arası  -­‐‑  ö.  180/796)    

 

Öğrencileri:   Ebû  Osmân  el-­‐‑Mâzinî  (d.  175/791  -­‐‑  ö.  249/863)  

 

 

 

Ebû  Hâtim  es-­‐‑Sicistânî  (d.  165/781  -­‐‑  ö.  255/869)  

 

 

 

Riyâşî  (d.  177/793  -­‐‑  ö.  257/871)  

 

 

 

el-­‐‑Kisâî,  Alî  b.  Hamza    (d.  120/738  -­‐‑  ö.  189/805)  

 

Eserleri:  

1.  Kitâbü’l-­‐‑Kavâfî  

 

 

 

2.  Meâni’l-­‐‑Kur’ân  

 

 

 

3.  Kitâbü’l-­‐‑Arûz  

10 / 29  

 

 

 

4.  Kitâbü’l-­‐‑Evsat  fi’n-­‐‑nahv    

 

 

 

5.  Kitâbü’l-­‐‑Mekayîs  fi’n-­‐‑nahv  

 

 

 

6.  Kitâbü’l-­‐‑Mesâili’lkebîr  

 

 

 

7.  Kitâbü’l-­‐‑Mesâili’s-­‐‑sagır  

 

 

 

8.  Kitâbü  Sıfâti’l-­‐‑ganem  ve  elvânihâ  ve  ilâcihâ  ve  esnânihâ  

 

 

 

9.  Kitâbü’l-­‐‑Vâhid  ve’l-­‐‑cem  fi’l-­‐‑Kur’ân  

 

 

 

10.  Kitâbü’t-­‐‑Tasrîf  

 

 

 

11.  Kitâbü’l-­‐‑Asvât  

 

 

 

12.  Kitâbü’l-­‐‑Erbaa  

 

 

 

13.  Kitâbü’n-­‐‑Nevâdir  

 

 

 

14.  Kitâbü’l-­‐‑İştikak  

 

 

 

15.  Kitâbü  Garîbi’l-­‐‑Kur’ân  ve  Garîbü’l-­‐‑hadîs  

17.  

KİSÂÎ,  ALİ  B.  HAMZA  (D.  120/738  -­‐‑  Ö.  189/805)  

Ebü’l-­‐‑Hasen  Alî  b.  Hamza  b.  Abdillâh  el-­‐‑Kisâî  el-­‐‑Kûfî  (d.  120/738  -­‐‑  ö.  189/805)   Yedi  kıraat  imamından  biri,  nahiv  âlimi.   Hocaları  

Muâz  b.  Müslim  el-­‐‑Herrâ  

 

 

Ebû  Amr  b.  el-­‐‑Alâ’  el-­‐‑Mâzinî  (d.  70/689  -­‐‑    ö.  154/771)  

 

 

el-­‐‑Halîl  b.  Ahmed  el-­‐‑Ferâhîdî  (d.  100/718  -­‐‑  ö.  175/791)  

 

 

Mufaddal b. Muhammed b. Ya‘lâ ed-Dabbî el-Kûfî (ö. 178/794 [?]) Yûnus  b.  Habîb  er-­‐‑Radî  (ö.  183/799)

 

 

el-­‐‑Ahfeş  el-­‐‑Ekber  (177/793)  

 

 

 Îsâ  b.  Ömer  el-­‐‑Hemdânî  

Öğrencileri:   Ebû  Ubeyd  Kāsım  b.  Sellâm  (kıraat)    

 

Ebû  Ömer  ed-­‐‑Dûrî  (kıraat)  

 

 

Kuteybe  b.  Mihrân  (kıraat)  

 

 

Ebü’l-­‐‑Hâris  Leys  b.  Hâlid    (kıraat)  

Kendisinden  rivayette  bulunanlar    

 

Yahyâ  b.  Ziyâd  el-­‐‑Ferrâ  

11 / 29  

 

 

Ya‘kūb  b.  İbrâhim  ed-­‐‑Devrakī  

 

 

Ahmed  b.  Hanbel  

 

 

Muhammed  b.  Sa‘dân  vd.  

Eserleri:  

1.  Müteşâbihü’l  Ķur’ân  (el-­‐‑Müteşâbih  fi’l-­‐‑Ķur’ân,  Müştebihâtü’l-­‐‑Ķur’âni’l-­‐‑’ažîm).    

 

 

 2.  Mâ  telĥanü  fîhi’l-­‐‑’avâm.    

 

 

 3.  el-­‐‑Bed’ü  fî  ķıśaśi’l-­‐‑enbiyâ’  ‘aleyhimü’s-­‐‑selâm.    

 

 

4.  Ta’lîķāt  ‘alâ  śıyâġi’t-­‐‑talâķ  fî  beyt  mine’ş-­‐‑şi’r    

 

 

5.  Ķırâ’atü’l-­‐‑Kisâ’î.  

 

 

6.    el-­‐‑Âŝâr  fi’l-­‐‑ķırâ’ât  

 

 

7.  Eczâ’ü’l-­‐‑Ķur’ân  

 

 

8.  Eş’ârü’l-­‐‑mu’âyât  ve  ŧarâ’iķuhâ  

 

 

9.  el-­‐‑Hâ’âtü’l-­‐‑mekniyyü  bihâ  fi’l-­‐‑Ķur’ân  

 

 

10.  İhtilâfü’l-­‐‑’aded  

 

 

11.  İhtilâfü  meśâĥifi  ehli’l-­‐‑Medîne  ve  ehli’l-­‐‑Kûfe  ve  ehli’l-­‐‑Baśra  

 

 

12.  Kitâbü’l-­‐‑’Aded  

 

 

13.  Kitâbü’l-­‐‑Hicâ’  

 

 

14.  Kitâbü’l-­‐‑Ĥudûd  fi’n-­‐‑naĥv  

 

 

15.  Kitâbü’l-­‐‑Ĥurûf  

 

 

16.  Kitâbü’l-­‐‑Ķırâ’ât  

 

 

17.  Kitâbü’l-­‐‑Meśâdir  

 

 

18.  Me’âni’l-­‐‑Ķur’ân  

 

 

19.  Maķŧû’u’l-­‐‑Ķur’ân  ve  mevśûlüh,  

 

 

20.  Muħtaśar  fi’n-­‐‑naĥv  

 

 

21.  en-­‐‑Nevâdirü’l-­‐‑kebîr  

 

 

22.  en-­‐‑Nevâdirü’l-­‐‑evsat  

 

 

23.  en-­‐‑Nevâdirü’l-­‐‑aśġar.  

 

  18.  

FERRÂ,  YAHYÂ  B.  ZİYÂD  (D.  144/761-­‐‑62  -­‐‑-­‐‑  Ö.207/822)  

Ebû  Zekeriyyâ  Yahyâ  b.  Ziyâd  b.  Abdillâh  el-­‐‑Absî  el-­‐‑Ferrâ’  (d.  144/761-­‐‑62  -­‐‑-­‐‑  ö.207/822)   Arap  dili  ve  tefsir  âlimi  

12 / 29  

Hocaları:  

el-­‐‑Kisâî,  Alî  b.  Hamza    (d.  120/738  -­‐‑  ö.  189/805)  (Nahiv,  kıraat)  

 

 

Ebû  Ca‘fer  er-­‐‑Ruâsî  (ö.  187/803)      

 

 

Yûnus  b.  Habîb  er-­‐‑Radî  (ö.  183/799)  (Nahiv)  

 

 

el-­‐‑Halîl  b.  Ahmed  el-­‐‑Ferâhîdî  (d.  100/718  -­‐‑  ö.  175/791)  

   

 

Mufaddal  ed-­‐‑Dabbî    (ö.  178/794  [?])  (şiir  ve  ahbâr)  

Öğrencileri:   Ebû  Abdullah  et-­‐‑Tuvâl,    

 

Ebû  Abdurrahman  Abdullah  b.  Ebû  Muhammed  el-­‐‑Yezîdî  

 

 

Ebû  Ubeyd  Kāsım  b.  Sellâm  (d.  154/771  -­‐‑  ö.  224/838)  

 

 

İbnü’s-­‐‑Sikkît  (d.  186/802  -­‐‑  ö.  244/858)  

 

 

Ebû  Abdullah  Muhammed  b.  Abdullah  b.  Kādim  (Sa’leb’in  hocalarından)  

 

 

Ebû  Amr  Şemr  b.  Hamdeveyh  el-­‐‑Herevî,  

  Eserleri:  

1.  Me’âni’l-­‐‑Ķur’ân.    

 

 

2.  el-­‐‑Eyyâm  ve’l-­‐‑leyâlî  (ve’ş-­‐‑şühûr).    

 

 

3.  el-­‐‑Müźekker  ve’-­‐‑mü’enneŝ.    

 

 

4.  el-­‐‑Maķśûr  ve’l-­‐‑memdûd.    

 

 

5.  el-­‐‑Behâ  (el-­‐‑Behî).  

 

 

6.  el-­‐‑Ĥudûd  (Ĥudûdü’n-­‐‑naĥv).    

 

 

7.  Ĥu-­‐‑ûfü’l-­‐‑mu’cem.    

Ferrâ’nın  kaynaklarda  adı  geçen  diğer  eserleri  de  şunlardır:  Âletü’l-­‐‑küttâb  (Âletü’t-­‐‑kâtib  veyâ   Âlâtü’l-­‐‑kâtib),   el-­‐‑Cem’   ve’t-­‐‑teŝniye   fi’l-­‐‑Ķur’ân,   el-­‐‑Ebniye,   el-­‐‑Emâlî,   Fa’ale   ve   ef’ale,   Ġarîbü’l-­‐‑ ĥadîŝ,   el-­‐‑Kâfî   fi’n-­‐‑nahv,   Luġātü’l-­‐‑ķabâ’il,   Luġātü’l-­‐‑Ķur’ân,   el-­‐‑Meśâdir   fi’l-­‐‑Ķur’ân,   Kitâbü   Mülâzım,  Müşkilü’l-­‐‑luġa,  en-­‐‑Nevâdir,  en-­‐‑Nüdbe,  et-­‐‑Taśrîf,  el-­‐‑Vaķf  ve’l-­‐‑ibtidâ’,  el-­‐‑Vâv,  Yâfi’  ve   yefe’a.       19.  

İBN-­‐‑İ  SELLÂM  EL-­‐‑CUMAHÎ  EL-­‐‑BASRÎ  (D.  140/757  -­‐‑  Ö.  231/846  [?])  

Ebû  Abdillâh  Muhammed  b.  Sellâm  b.  Ubeydillâh  b.  Sâlim  el-­‐‑Cumahî  el-­‐‑Basrî  (d.  140/757  -­‐‑  ö.   231/846  [?])   Tabaķātü  fuĥûli’ş-­‐‑şu’arâ’  adlı  eseriyle  tanınan  edip,  râvi,  Arap  dili  ve  edebiyatı  âlimi.   Hocaları:    

Sellâm  b.  Ubeydillâh  (babası)  

13 / 29  

 

 

Yûnus  b.  Habîb  er-­‐‑Radî  (ö.  183/799)  

 

 

Hammâd  b.  Seleme  b.  Dînâr  el-­‐‑Basrî  el-­‐‑Hırakī  (d.  90/709  -­‐‑  ö.  167/784)   Halef  el-­‐‑Ahmer  el-­‐‑Basrî  (d.  115/733’den  önce  -­‐‑  ö.  180/796)  

 

 

Ebû  Saîd  Abdülmelik  b.  Kureyb  el-­‐‑Asmaî  (d.  122/740  -­‐‑  ö.  216/831)  

 

 

Ebû  Ubeyde  Ma‘mer  b.  el-­‐‑Müsennâ  et-­‐‑Teymî  el-­‐‑Basrî  (d.  110/728  -­‐‑  ö.  209/824)   Mufaddal  ed-­‐‑Dabbî  el-­‐‑Kûfî  (ö.  178/794  [?])  

 

 

Ebû   Muâz   Beşşâr   b.   Bürd   el-­‐‑Ukaylî   (ö.   167/783-­‐‑84)   (Şiirleri   örnek   (şâhid)   ola-­‐‑

rak  kullanılan  son  Arap  şairi.)   Öğrencileri:   Abdullah  b.  Muhammed  b.  Sellâm  b.  Ubeydillâh  b.  Sâlim  el-­‐‑Cumahî      

 

Ebû  Halîfe  el-­‐‑Cumahî,    

 

 

Sa‘leb,    

 

 

Ebû  Osman  el-­‐‑Mâzinî  (d.  175/791  -­‐‑  ö.  249/863)  

 

 

Riyâşî  (d.  177/793  -­‐‑  ö.  257/871)  

 

 

Yahyâ  b.  Maîn  

 

 

Ebû  Bekir  b.  Ebû  Hayseme  

  Eserleri:  

1.  Tabaķātü  fuĥûli’ş-­‐‑şu'arâ'  (Tabaķātü’ş-­‐‑şu’arâ')  

 

 

2.  el-­‐‑Fâśıl  fî  mülaĥi’l-­‐‑aHbâr  ve’l-­‐‑eş'âr  

 

 

3.  Büyûtâtü’l-­‐‑‘Arab  

 

 

4.  el-­‐‑Ĥilâb  ve  icrâ'i’l-­‐‑Hayl  

 

 

5.  Ġarîbü’l-­‐‑Ķur’ân  

 

 

6.  Tabaķātü’l-­‐‑‘ulemâ'  

 

 

7.  Fürsânü’ş-­‐‑şu’arâ'  

20.  

 NADR  B.  ŞUMEYL  (122/740  -­‐‑  Ö.  203/818)  

Ebü’l-­‐‑Hasen  en-­‐‑Nadr  b.  Şümeyl  b.  Hareşe  b.  Yezîd  el-­‐‑Mâzinî  et-­‐‑Temîmî  (ö.  204/820)   Arap  sözlük  yazarı  ve  hadis  âlimi.    

Hocaları:  

 el-­‐‑Halîl  b.  Ahmed  b.  Amr  b.  Temîm  el-­‐‑Ferâhîdî  (d.  100/718  -­‐‑  ö.  175/791)  

 

Eserleri  

:  Kitâbu’l-­‐‑Mesâdir  

 

 

Kitâbu’l-­‐‑Me’ânî  

 

14 / 29  

 

 

 

Kitâbu’l-­‐‑Medhal  ilâ  Kitâbi’l-­‐‑‘Ayn    

  21.  

EBÛ  UBEYD  EL-­‐‑KĀSIM  B.  SELLÂM  (D.  154/771  -­‐‑  Ö.  224/838)  

Ebû  Ubeyd  el-­‐‑Kāsım  b.  Sellâm  b.  Miskîn  el-­‐‑Herevî  (d.  154/771  -­‐‑  ö.  224/838)   Arap  dili  ve  edebiyatı,  fıkıh,  hadis  ve  kıraat  âlimi   Hocaları  :  

Ebû  Zeyd  Saîd  b.  Evs  b.  Sâbit  el-­‐‑Ensârî  (d.  119/737  -­‐‑  ö.  215/830)  

 

el-­‐‑Kisâî,  Alî  b.  Hamza    (d.  120/738  -­‐‑  ö.  189/805)  

 

İbnü’l-­‐‑Kelbî:  Hişâm  b.  Muhammed     Ebû  Amr  eş-­‐‑Şeybânî   Yahyâ  b.  Ziyâd  el-­‐‑Ferrâ   Ebû  Ubeyde  Ma‘mer  b.  el-­‐‑Müsennâ  (d.  110/728  -­‐‑  ö.  209/824)   Ebû  Saîd  Abdülmelik  b.  Kureyb  el-­‐‑Asmaî  (d.  122/740  -­‐‑  ö.  216/831)   Öğrencileri:   Ebû  Hâtim  es-­‐‑Sicistânî  (d.  165/781  -­‐‑  ö.  255/869)   Eserleri:  

1.  el-­‐‑Garîbü’l-­‐‑musannef   2.  Garîbü’l-­‐‑hadîs   3.  Kitâbü’l-­‐‑Emsâl   4.   en-­‐‑Neseb   (Kitâbü’n-­‐‑Neseb   ve   zikru   men   fi’l-­‐‑cemâhiri   min   tesmiyeti’s-­‐‑sahâbe  

ve’t-­‐‑tâbi’în  ve’ş-­‐‑şu’arâ  fi’l-­‐‑Câhiliyye).     5.  Kitâbü’l-­‐‑Emvâl   6.  en-­‐‑Nâsih  ve’l-­‐‑mensûh   7.  Fezâ’ilü’l-­‐‑Kur’ân.  Tam  adı  Fezâ’ilü’l-­‐‑Kur’ân  ve  me’âlimuh  ve  edebüh     8.  Kitâbü’l-­‐‑Îmân.     9.  el-­‐‑Hutab  ve’l-­‐‑mevâ’iz   10.  ‘Adedü  âyi’l-­‐‑Kur’ân   22.  

EBÛ  HÂTİM  ES-­‐‑SİCİSTÂNÎ  (D.  165/781  -­‐‑  Ö.  255/869)    

Ebû  Hâtim  Sehl  b.  Muhammed  b.  Osmân  b.  Kāsım  (Yezîd)  el-­‐‑Cüşemî  es-­‐‑Sicistânî  (d.  165/781  -­‐‑   ö.  255/869)  

15 / 29  

Arap  dili  ve  edebiyatı,  Kur’an  ilimleri,  hadis  ve  ahbâr  âlimi,  râvi   Hocaları:  

Ebû  Zeyd  Saîd  b.  Evs  b.  Sâbit  el-­‐‑Ensârî  (d.  119/737  -­‐‑  ö.  215/830)   Halef  el-­‐‑Ahmer  el-­‐‑Basrî  (d.  115/733’den  önce  -­‐‑  ö.  180/796)  

 

 

el-­‐‑Ahfeş  el-­‐‑Evsat  (ö.  215/830  [?])  

 

 

İbn  Ebû  İshâk  Hadramî   (D. 29/650 - Ö. 117/735)

 

 

Ebû  Saîd  Abdülmelik  b.  Kureyb  el-­‐‑Asmaî  (d.  122/740  -­‐‑  ö.  216/831)  

 

 

Ebû  Ubeyde  Ma‘mer  b.  el-­‐‑Müsennâ  et-­‐‑Teymî  el-­‐‑Basrî  (d.  110/728  -­‐‑  ö.  209/824)  

 

 

İbn  Sellâm  el-­‐‑Cumahî  (d.  140/757  -­‐‑  ö.  231/846)  

 

 

Ebû  Ubeyd  el-­‐‑Kāsım  b.  Sellâm  b.  Miskîn  el-­‐‑Herevî  (ö.  224/838)  

Öğrencileri:   el-­‐‑Müberred  (d.  210/826  -­‐‑  ö.  286/900)      

 

İbn  Düreyd  (d.  223/838  -­‐‑  ö.  321/933)  

 

 

Sükkerî  (d.  212/827  -­‐‑  ö.  275/888)  

 

 

İbn  Kuteybe  (d.  213/828  -­‐‑  ö.  276/889)  

Eserleri:    

1.  Kitâbü’l-­‐‑Ezdâd    

 

 

2.  el-­‐‑Farķ  beyne’l-­‐‑âdemiyyîn  ve  beyne  külli  źî  rûĥ.    

 

 

3.  Fe'altü  ve  ef'altü.    

 

 

4.   Fuĥûletü’ş-­‐‑şu'arâ'   (Sü'âlâtü   Ebî   Ĥâtim   es-­‐‑Sicistânî   li’l-­‐‑Aśma'î   ve   reddühû  

'aleyhi  fî  fuĥûleti’ş-­‐‑şu'arâ';      

 

5.  el-­‐‑Kerm.    

 

 

6.  el-­‐‑Mu'ammerûn  mine’l-­‐‑'Arab  ve  turafun  min  ahbârihim  ve  mâ  ķālûhu  fî  mün-­‐‑

tehâ  a'mârihim      

 

7.  el-­‐‑Veśâyâ.  

 

 

8.  el-­‐‑Müźekker  ve’l-­‐‑mü'enneŝ.    

 

 

9.  en-­‐‑Nahle/en-­‐‑Nahl.    

 

 

10.  Şerĥu  Dîvâni’t-­‐‑tufeyl  el-­‐‑Ġanevî    

 

 

11.  Şerĥu  Dîvâni’l-­‐‑Ĥutay'e  (İbnü’s-­‐‑Sikkît  ve  Sükkerî  şerhleriyle  birlikte)  

 

 

12.  Tefsîru  ġarîbi  mâ  fî  Kitâbi  Sîbeveyhi  mine’l-­‐‑ebniye    

 

 

13.  Ma'rifetü  iştiķāķı  esmâ'in  nataķa  bihe’l-­‐‑Ķur'ân  ve  câ'et  bihe’s-­‐‑sünnetü  ve’l-­‐‑

aHbâr      

 

14.   Ebû   Ubeyde   Ma‘mer   b.   Müsennâ’nın   Mecâzü’l-­‐‑Ķur'ân’ının   tenkidine   dair  

eser  (yazması  için  bk.  Sezgin,  IX,  66).    

16 / 29  

 

 

15.  Ġarîbü’l-­‐‑Ķur'ân.    

 

 

16.   Şerĥu   Nevâdiri   Ebî   Zeyd   (Mâ   ketebehû   Ebû   Ĥâtîm   'ale’n-­‐‑Nevâdir   li-­‐‑Ebî  

Zeyd).      

 

17.  el-­‐‑Cerâd,    

 

 

18.  ed-­‐‑Dir’u  ve’t-­‐‑tirs,    

 

 

19.  el-­‐‑Feśâĥa  

 

 

20.  Halķu’l-­‐‑insân,    

 

 

21.  el-­‐‑Ĥarru  ve’l-­‐‑berd  

 

 

22.  eş-­‐‑Şemsü  ve’l-­‐‑ķamer,  

 

 

23.  el-­‐‑Leylü  ve’n-­‐‑nehâr,    

 

 

24.  el-­‐‑Ĥaşerât,    

 

 

25.  el-­‐‑Hıśb  ve’l-­‐‑ķaht,  

 

 

26.  el-­‐‑Hicâ',  

 

 

27.  el-­‐‑İbil,    

 

 

28.  el-­‐‑İdġām,    

 

 

29.  Iślâĥu’l-­‐‑müzâl  ve’l-­‐‑müfsed,    

 

 

30.  el-­‐‑İtbâ’,    

 

 

31.  el-­‐‑İHtilâf  (İHtilâfü’l-­‐‑meśâĥif),    

 

 

32.  el-­‐‑Ķısiyy  ve’n-­‐‑nibâl  ve’s-­‐‑sihâm,    

 

 

33.  el-­‐‑Libe’  ve’l-­‐‑leben  ve’l-­‐‑ĥalîb,    

 

 

34.  el-­‐‑Maķśûr  ve’l-­‐‑memdûd,    

 

 

35.  Mâ  telĥanü  fîhi’l-­‐‑'âmme,  

 

 

36.  el-­‐‑Muhtaśar  fi’n-­‐‑naĥv,    

 

 

37.  Kitâbü’l-­‐‑Mu’ammâ,    

 

 

38.  en-­‐‑Naķt  ve’ş-­‐‑şekl,    

 

 

39.  es-­‐‑Sibâ’,    

 

 

40.  es-­‐‑Süyûf  ve’r-­‐‑rimâĥ,    

 

 

41.  eş-­‐‑Şevķ  ile’l-­‐‑vatan,    

 

 

42.  eş-­‐‑Şitâ’  ve’ś-­‐‑śayf,    

 

 

43.  et-­‐‑tayr,    

 

 

44.  el-­‐‑‘Uşb  ve’l-­‐‑baķl,    

 

 

45.  el-­‐‑Vaķfü  ve’l-­‐‑ibtidâ'  

 

 

46.  el-­‐‑Vuhûş  

17 / 29  

 

 

47.  ez-­‐‑Zer’,    

 

 

48.  eş-­‐‑Şecer  ve’n-­‐‑nebât,    

 

 

49.  el-­‐‑Maķātı’  ve’l-­‐‑mebâdi',    

 

 

50.  en-­‐‑Nevâdir,    

 

 

51.  el-­‐‑Ezmine,    

 

 

52.  İ’râbü’l-­‐‑Ķur'ân  

 

 

53.  Cemâhîrü’l-­‐‑‘Arab  

23.  

EL -­‐‑CERMÎ   (Ö .   225/840)  

Ebû  Ömer  Sâlih  b.  İshâk  el-­‐‑Cermî  (ö.  225/840)   Basra  dil  mektebinin  önde  gelen  âlimlerinden.   Hocaları:    

Yûnus  b.  Habîb  er-­‐‑Radî  (d.  80/699  veyâ  90  709  ya  da  94/713  -­‐‑  ö.  183/799)   Ebû  Zeyd  Saîd  b.  Evs  b.  Sâbit  el-­‐‑Ensârî  (d.  119/737  -­‐‑  ö.  215/830)   el-­‐‑Ahfeş  el-­‐‑Evsat  (ö.  215/830  [?])   Ebû  Ubeyde  Ma‘mer  b.  el-­‐‑Müsennâ  (d.  110/728  -­‐‑  ö.  209/824)   Ebû  Saîd  Abdülmelik  b.  Kureyb  el-­‐‑Asmaî  (d.  122/740  -­‐‑  ö.  216/831)  

 

 

Ebû  Hâtim  es-­‐‑Sicistânî  (d.  165/781  -­‐‑  ö.  255/869)  

Eserleri:  

1.  el-­‐‑Ferh.    

 

 

2.  es-­‐‑Sîre  

 

 

3.  Tefsîru  ebniyeti’l-­‐‑Kitâb  

 

 

4.  Tefsîru  garîbi  Sîbeveyhi.  

 

 

5.  el-­‐‑‘Arûz,  et-­‐‑Tenbîh  ve  et-­‐‑Tesniye  ve’l-­‐‑cem’  

24.  

EBÛ  OSMÂN  EL-­‐‑MÂZİNÎ  (D.  175/791  -­‐‑  Ö.  249/863)  

Ebû  Osmân  Bekr  b.  Muhammed  b.  Habîb  el-­‐‑Mâzinî  (d.  175/791  -­‐‑  ö.  249/863)   Arap  dili  ve  edebiyatı  âlimi     Hocaları:  

Ebû  Zeyd  el-­‐‑Ensârî  (d.  119/737  -­‐‑  ö.  215/830)  

 

 

Ebû  Ubeyde  Ma‘mer  b.  el-­‐‑Müsennâ  (d.  110/728  -­‐‑  ö.  209/824)  

 

 

Ebû  Saîd  Abdülmelik  b.  Kureyb  el-­‐‑Asmaî  (d.  122/740  -­‐‑  ö.  216/831)  

Öğrencileri:   el-­‐‑Müberred  el-­‐‑Ezdî  es-­‐‑Sümâlî  (ö.  286/900)  

18 / 29  

 

Eserleri:  

1.  et-­‐‑Tasrîf  

 

 

2.  Kitâb  fi’l-­‐‑Kur’ân  

 

 

3.  ‘İlelü’n-­‐‑nahv  

 

 

4.  Tefsîru  Kitâbi  Sîbeveyhi,  

 

 

5.  Mâ  yelhanü  fîhi’l-­‐‑’âmme  

 

 

6.  Kitâbü’l-­‐‑Elif  ve’l-­‐‑lâm  

 

 

7.  Kitâbü’l-­‐‑’Arûz  

 

 

8.  Kitâbü’l-­‐‑Kavâfî  

 

 

9.  Kitâbü’d-­‐‑Dîbâc  fî  cevâmi’i  Kitâbi  Sîbeveyhi  

 

 

10.  Kitâbü’t-­‐‑Ta’lîk  

25.  

RİYÂŞÎ  (D.  177/793  -­‐‑  Ö.  257/871)  

Ebü’l-­‐‑Fazl  el-­‐‑Abbâs  b.  el-­‐‑Ferec  b.  Alî  b.  Abdillâh  er-­‐‑Riyâşî  el-­‐‑Lugavî  (d.  177/793  -­‐‑  ö.  257/871)   Basra  mektebine  mensup  dil  ve  edebiyat  âlimi   Hocaları:    

Asmaî (d.  122/740  -­‐‑  ö.  216/831)  

 

 

Ebû  Ubeyde  Ma‘mer  b.  el-­‐‑Müsennâ  (d.  110/728  -­‐‑  ö.  209/824)  

 

 

Ebû  Zeyd  Saîd  b.  Evs  b.  Sâbit  el-­‐‑Ensârî  (d.  119/737  -­‐‑  ö.  215/830)  

 

 

İbn-­‐‑i  Sellâm  el-­‐‑Cumahî  el-­‐‑Basrî  (d.  140/757  -­‐‑  ö.  231/846  [?])  

 

 

Ebû  Osmân  el-­‐‑Mâzinî  (d.  175/791  -­‐‑  ö.  249/863)  

 

Öğrencileri:   İbn  Kuteybe  (d.  213/828  -­‐‑  ö.  276/889)  

 

 

 

Sükkerî  (d.  212/827  -­‐‑  ö.  275/888)  

 

 

 

İbn  Ebü’d-­‐‑Dünyâ  

 

 

 

Müberred  (d.  210/826  -­‐‑  ö.  286/900)  

 

 

 

Sa‘leb  (d.  200/815  -­‐‑  ö.  291/904)  

 

 

 

Hasan  b.  Uleyl  el-­‐‑Anezî  

 

 

 

Şemir  b.  Hamdeveyh  

 

 

 

İbn  Düreyd  (d.  223/838  -­‐‑  ö.  321/933)  

 

 

 

İbn  Dürüsteveyh  

 

Eserleri:  

Kitâbü’l-­‐‑Ħayl,    

 

 

 

Kitâbü’l-­‐‑İbil  

 

 

 

Kitâbü  Ma’ħtelefet  esmâ’ühû  min  kelâmi’l-­‐‑‘Arab   19 / 29  

26.  

EL -­‐‑MÜBERRED   (D .   210/826   -­‐‑   Ö .   286/900)  

Ebü’l-­‐‑Abbâs  Muhammed  b.  Yezîd  b.  Abdilekber  b.  Umeyr  el-­‐‑Müberred  el-­‐‑Ezdî  es-­‐‑Sümâlî  (d.   210/826  -­‐‑  ö.  286/900)   Arap  dili  ve  edebiyatı  âlimi    

Hocaları:  

Ebû  Osmân  el-­‐‑Mâzinî  (d.  175/791  -­‐‑  ö.  249/863)  

 

 

 

Ebû  Ömer  Sâlih  b.  İshâk  el-­‐‑Cermî  (ö.  225/840)  

 

 

 

Ebû  Hâtim  es-­‐‑Sicistânî  (d.  165/781  -­‐‑  ö.  255/869)  

 

 

 

Câhiz  

 

 

 

Abdullah  b.  Muhammed  et-­‐‑Tevvezî  

 

 

 

İbrâhim  b.  Süfyân  ez-­‐‑Ziyâdî,    

 

 

 

Umâre  b.  Akīl    

 

 

 

Abdüssamed  b.  Muazzel  

 

 

 

Muhammed  b.  Hişâm  es-­‐‑Sa‘dî  

 

Öğrencileri:   el-­‐‑Veşşâ’  el-­‐‑A‘râbî  (d.  246  (860)  veya  255  (869)  -­‐‑  ö.  325/937)  

 

 

 

Sa‘leb’in  damadı  Ebû  Ali  Ahmed  b.  Ca‘fer  ed-­‐‑Dîneverî  

 

 

 

İbn  Keysân  

 

 

 

Zeccâc  (241/855  veya  230/844  -­‐‑  ö.  311/923)  

 

 

 

Ahfeş  el-­‐‑Asgar  

 

 

 

İbnü’s-­‐‑Serrâc  (d.  265/878  -­‐‑  ö.  316/929)    

 

 

 

İbn  Şukayr  

 

 

 

İbnü’l-­‐‑Hayyât  

 

 

 

Niftâveyh  

 

 

 

İbn  Dürüsteveyh  

 

Eserleri:  

1.  el-­‐‑Kâmil  fi’l-­‐‑edeb    

 

 

 

2.  el-­‐‑Muķteđab  

 

 

 

3.  el-­‐‑Fâżıl  ve’l-­‐‑mefżûl  

 

 

 

4.  et-­‐‑Te’âzî  ve’l-­‐‑merâŝî  

 

 

 

5.  el-­‐‑Belâġa  

 

 

 

6.  el-­‐‑Müźekker  ve’l-­‐‑mü'enneŝ  

 

 

 

7.  el-­‐‑Ķavâfî  ve  me’şteķķat  elķābühâ  minh  

 

20 / 29  

 

 

 

 

 

8.  Me’ttefeķa  lafžuhû  ve’ħtelefe  ma’nâhü  mine’l-­‐‑Ķur’âni’l-­‐‑mecîd  

 

 

 

9.  Nesebü  'Adnân  ve  Ķaĥtân.    

 

 

 

10.  Risâle  fî  a'câzi  ebyât  tüġnî  fi’t-­‐‑temŝîl  'an  śudûrihâ.    

 

 

 

11.  er-­‐‑Ravża  

 

 

 

12.  er-­‐‑Red  'alâ  Sîbeveyhi  (Mesâ'ilü’l-­‐‑ġalaŧ)  

 

 

 

13.  Hutbetü  Taķrî'  (Musul  Medresetü’l-­‐‑Hacciyyât  Ktp.,  nr.  56).    

 

 

 

14.  ez-­‐‑Ziyâdetü’l-­‐‑münteze'a  min  Kitâbi  Sîbeveyhi  

27.  

İBNÜ’S-­‐‑SİKKÎT  (D.  186/802  -­‐‑  Ö.  244/858)  

Ebû  Yûsuf  Ya‘kūb  b.  İshâk  es-­‐‑Sikkît  (d.  186/802  -­‐‑  ö.  244/858)   Arap  dili  âlimi  ve  edip.   Hocalari:  

Kutrub   Yahyâ  b.  Ziyâd  el-­‐‑Ferrâ   Ebû  Ubeyde  Ma‘mer  b.  el-­‐‑Müsennâ  et-­‐‑Teymî  (D.  110/728  -­‐‑  Ö.  209/824)   el-­‐‑Asmaî    (d.  122/740  -­‐‑  ö.  216/831)   Ebû  Abdullah  İbnü’l-­‐‑A‘râbî   Ahmed  b.  Hâtim  el-­‐‑Bâhilî   Ebû  Amr  eş-­‐‑Şeybânî   Ali  b.  Mugīre  el-­‐‑Esrem   Ebü’l-­‐‑Hasan  el-­‐‑Lihyânî  

28.  

 

SA’LEB  (D.  200/815  -­‐‑  Ö.  291/904)    

Ebü’l-­‐‑Abbâs   Sa’leb   Ahmed   b.   Yahyâ   b.   Zeyd   b.   Yesâr   (Seyyâr)   eş-­‐‑Şeybânî   (d.   200/815   -­‐‑   ö.   291/904)   Kûfe  dil  mektebi  ileri  gelenlerinden,  lugat,  nahiv,  şiir,  edebiyat,  Kur’an  ve  hadis  âlimi.   Hocaları   İbrâhim  el-­‐‑Harbî’nin  nahiv  ve  lugatla  ilgili  düzenlediği  ders  halkalarına  katıldı.  Riyâşî,  Zübeyr   b.   Bekkâr,   Muhammed   b.   Habîb   (Muhammed   b.   Abdullah)   b.   Kādim,   İbn   Sellâm   el-­‐‑Cumahî   ve   İbnü’s-­‐‑Sikkît  

21 / 29  

Öğrencileri  arasında  Gulâmu  Sa‘leb,  İbn  Keysân,  İbn  Mücâhid,  Ebû  Mûsâ  el-­‐‑Hâmız,  Ahfeş  el-­‐‑ Asgar,  Ebû  Bekir  İbnü’l-­‐‑Enbârî,  Ebû  Bekir  İbnü’l-­‐‑Hayyât,  Niftaveyh,  Muhammed  b.  Abbas  el-­‐‑ Yezîdî,  İbn  Vellâd,  İbn  Nâsıh  el-­‐‑İsfahânî  ve  Müberred’le  yaptığı  münazaralarıyla  tanınan  ya-­‐‑ hudi  asıllı  dilci  Hârûn  İbnü’l-­‐‑Hâik  sayılabilir.   1.   Kitâbü’l-­‐‑Faśîĥ  (İħtiyâru  faśîĥi’l-­‐‑kelâm)   2.   Kitâbü’l-­‐‑Faśîĥ  (İħtiyâru  faśîĥi’l-­‐‑kelâm)   3.   Mecâlisü  Ŝa’leb  (el-­‐‑Mecâlis,  Mücâlesâtü  Ŝa’leb,  Emâlî  Ŝa’leb)   4.   Me’ânî  ve  fevâ’id   5.   el-­‐‑Ķaśîdetü’l-­‐‑ħâliyye   6.   Kavâidü’ş-­‐‑Şi’r  

   

29.  

SÜKKERÎ  (D.  212/827  -­‐‑  Ö.  275/888)  

Ebû  Saîd  el-­‐‑Hasen  b.  el-­‐‑Hüseyn  b.  Ubeydillâh  el-­‐‑Atekî  es-­‐‑Sükkerî  (d.  212/827  -­‐‑  ö.  275/888)   Basralı  şiir  ve  ahbâr  râvisi,  dil  ve  edebiyat  âlimi.   Hocaları:    

Yahyâ  b.  Maîn  (hadis)   Muhammed  b.  Habîb  (Ensâb  âlimi,  râvi  ve  edip.)   Ebû  Hâtim  es-­‐‑Sicistânî  (d.  165/781  -­‐‑  ö.  255/869)   Riyâşî  (d.  177/793  -­‐‑  ö.  257/871)   İbn  Şebbe  (Târîħu’l-­‐‑Medîneti’l-­‐‑münevvere  adlı  eseriyle  tanınan  şehir  ta-­‐‑

rihçisi,  fakih  ve  muhaddis)   İbnü’s-­‐‑Sikkît  (d.  186/802  -­‐‑  ö.  244/858)       30.  

İBN  KUTEYBE  (D.  213/828  -­‐‑  Ö.  276/889)  

Ebû  Muhammed  Abdullāh  b.  Müslim  b.  Kuteybe  ed-­‐‑Dîneverî  (d.  213/828  -­‐‑  ö.  276/889)   Dil,  edebiyat,  Kur’an  ilimleri,  hadis  ve  tarih  sahalarındaki  eserleriyle  tanınan  âlim   22 / 29  

 

Hocaları:  

Câhiz   Muhammed  b.  Ziyâd  ez-­‐‑Ziyâdî  (dil,  edebiyat  ve  kıraat)   Ebü’l-­‐‑Hattâb  Ziyâd  b.  Yahyâ  el-­‐‑Hassânî  (dil,  edebiyat  ve  kıraat)   İbrâhim  b.  Süfyân  ez-­‐‑Ziyâdî  (nahiv  ve  lugat  ilimleri)   Ebü’l-­‐‑Fazl  er-­‐‑Riyâşî  (d.  177/793  -­‐‑  ö.  257/871)  (Nahiv  ve  lugat  ilimleri)   Ebû  Hâtim  es-­‐‑Sicistânî  (d.  165/781  -­‐‑  ö.  255/869)  (Kur’an  ilimleri  ve  şiir)   İbn  Sellâm  el-­‐‑Cumahî  (d.  140/757  -­‐‑  ö.  231/846  [?])   Ebû  Ubeyd  Kāsım  b.  Sellâm  (d.  154/771  -­‐‑  ö.  224/838)  

31.  

İBN  DÜREYD  (D.  223/838  -­‐‑  Ö.  321/933)  

Ebû  Bekr  Muhammed  b.  el-­‐‑Hasen  b.  Düreyd  el-­‐‑Ezdî  el-­‐‑Basrî  (d.  223/838  -­‐‑  ö.  321/933)   Arap  dili  âlimi,  edip  ve  şair    

Hocaları:  

Ebû  Hâtim  es-­‐‑Sicistânî  (d.  165/781  -­‐‑  ö.  255/869)    

 

Öğrencileri:   Ebû  Saîd  es-­‐‑Sîrâfî  

 

 

 

Ebü’l-­‐‑Ferec  el-­‐‑İsfahânî  

 

 

 

Ebû  Ali  el-­‐‑Kālî  

 

 

 

Hasan  b.  Bişr  el-­‐‑Âmidî  

 

 

 

Ebû  Ali  el-­‐‑Fârisî  

 

 

 

İbnü’s-­‐‑Serrâc  (d.  265/878  -­‐‑  ö.  316/929)    

 

 

 

İbn  Hâleveyh  

 

 

 

Ebû  Ali  el-­‐‑Hâtimî  

 

 

 

Ali  b.  Hüseyin  el-­‐‑Mes’ûdî  

 

 

 

Rummânî  

 

 

 

Ebü’l-­‐‑Kāsım  ez-­‐‑Zeccâcî  

 

 

 

Merzübânî  

 

 

 

Cahza  el-­‐‑Bermekî  

 

 

 

Mütenebbî  

 

 

 

Hâlidiyyân  

 

 

 

Dârekutnî  

 

 

 

Hasan  b.  Abdullah  el-­‐‑Askerî  

 

 

 

Vezir  İbn  Mukle  

23 / 29  

 

Eserleri.    

1.  el-­‐‑Cemhere  

 

 

 

2.  el-­‐‑İştiķāķ  (İştiķāķu’l-­‐‑esmâ',  İştiķāķu  esmâ'i’l-­‐‑ķabâ'il).    

 

 

 

3.  el-­‐‑Maķśûre.    

 

 

 

4.  el-­‐‑Maķśûr  ve’l-­‐‑memdûd.  el-­‐‑Maķśûretü’ś-­‐‑śuġrâ  ve  Ķaśîde  fî  ma'rifeti’l-­‐‑

maķśûr  ve’l-­‐‑memdûd      

 

 

5.  Kitâbü’l-­‐‑Melâĥin.    

 

 

 

6.  Kitâbü’l-­‐‑Müctenâ.    

 

 

 

7.  (Śıfat)  es-­‐‑Serc  ve’l-­‐‑licâm  

  32.  

ZECCÂC  (241/855  VEYA  230/844  -­‐‑  Ö.  311/923)  

Ebû   İshâk   İbrâhîm   b.   es-­‐‑Serî   b.   Sehl   ez-­‐‑Zeccâc   el-­‐‑Bağdâdî   (241/855   veya   230/844   -­‐‑   ö.   311/923)   Arap  dili  ve  edebiyatı  âlimi,  müfessir    

Hocaları:  

el-­‐‑Müberred  (d.  210/826  -­‐‑  ö.  286/900)    

 

 

Sa’leb  (d.  200/815  -­‐‑  ö.  291/904)    

 

 Öğrencileri:   Ebü’l-­‐‑Kāsım  ez-­‐‑Zeccâcî  

 

 

 

İbnü’s-­‐‑Serrâc  (d.  265/878  -­‐‑  ö.  316/929)    

 

 

 

Nehhâs  

 

 

 

Ebû  Ali  el-­‐‑Kālî  

 

 

 

Mes’ûdî  

 

 

 

Muhammed  b.  Ahmed  el-­‐‑Ezherî  

 

 

 

Hasan  b.  Bişr  el-­‐‑Âmidî  

 

 

 

Ebû  Ali  el-­‐‑Fârisî  

 

 

 

Rummânî    

 

 

 

 Eserleri:  

1.  Me’âni’l-­‐‑Ķur’ân  ve  i’râbüh  

 

 

 

2.  Tefsîru  esmâ’illâhi’l-­‐‑ĥüsnâ  

 

 

 

3.  el-­‐‑İbâne  ve’t-­‐‑tefhîm  'an  me'ânî  Bismillâhirraĥmânirraĥîm  

 

 

 

4.  Mâ  Yenśarifü  ve  mâ  lâ-­‐‑yenśarifü    

 

 

24 / 29  

 

 

 

5.  Fe'altü  ve  ef'altü    

 

 

 

6.  Sırrü’n-­‐‑naĥv.  (ez-­‐‑Zeccâc  ve  eŝeruhû  fi’n-­‐‑naĥvi  ve’ś-­‐‑śarfi  ma'a  taĥķīķī  

Sırri’n-­‐‑naĥv)    

 

 

7.  Halķu’l-­‐‑insân.    

 

 

 

8.  Kitâbü’l-­‐‑Envâ'.    

 

 

 

9.  Kitâbü’l-­‐‑Elfâž    

 

 

 

10.  Kitâbü’l-­‐‑İştiķāķ  

 

 

 

11.  Kitâbü  Ĥurûfi’l-­‐‑me'ânî  

 

 

 

12.  el-­‐‑Müŝelleŝ  fi’l-­‐‑luġa  (Ŝelâŝetü  kütüb  fi’l-­‐‑müŝelleŝât).    

 

 

 

13.  er-­‐‑Red  'alâ  Ŝa'leb  fi’l-­‐‑Faśîĥ  (el-­‐‑Mu'âhaźât  'ale’l-­‐‑Faśîĥ  li-­‐‑Ŝa'leb)    

 

 

 

Zeccâc’a  nisbet  edilen  diğer  eserler  (DİA):  

 

 

 

14.  Mâ  Füssire  min  Câmi'i’l-­‐‑manŧıķ  

 

 

 

15.  Kitâbü’l-­‐‑'Arûż  

 

 

 

16.  Kitâbü’l-­‐‑Ķavâfî/Kitâbü’l-­‐‑Ķāfî  fî  esmâ'i’l-­‐‑ķavâfî  

 

 

 

17.  el-­‐‑Farķ  beyne’l-­‐‑müźekker  ve’l-­‐‑mü'enneŝ  

 

 

 

18.  Halķu’l-­‐‑feres  

 

 

 

19.  Muħtaśarü’n-­‐‑naĥv  

 

 

 

20.  Şerĥu  ebyâti  Sîbeveyhi  

 

 

 

21.  Kitâbü’n-­‐‑Nevâdir  

 

 

 

22.  Kitâbü’l-­‐‑Efvâh  

 

 

 

23.  el-­‐‑Vaķf  ve’l-­‐‑ibtidâ'  

 

 

 

24.  er-­‐‑Red  'ale’l-­‐‑Müberred  

 

 

 

25.  Kitâbü’l-­‐‑Emâlî  

 

 

 

26.  el-­‐‑Maķśûr  ve’l-­‐‑memdûd  

 

 

 

27.  Kitâbü’ş-­‐‑Şecere  (et-­‐‑Taķrîb)  adlı  eserler  de  Zeccâc’a  nisbet  edilmekte-­‐‑

dir   33.  

İBNÜ’S-­‐‑SERRÂC  (D.  265/878  -­‐‑  Ö.  316/929)  

Ebû  Bekr  Muhammed  b.  es-­‐‑Serî  b.  Sehl  el-­‐‑Bağdâdî  (d.  265/878  -­‐‑  ö.  316/929)   Arap  dili  ve  edebiyatı  âlimi,  şair    

Hocaları:  

el-­‐‑Müberred  (d.  210/826  -­‐‑  ö.  286/900)  

 

 

Zeccâc  (241/855  veya  230/844  -­‐‑  ö.  311/923)  

 

25 / 29  

 

Öğrencileri:   Ebü’l-­‐‑Kāsım  ez-­‐‑Zeccâcî  

 

 

 

Ebû  Saîd  es-­‐‑Sîrâfî  

 

 

 

Ebû  Ali  el-­‐‑Kālî  

 

 

 

Muhammed  b.  Ahmed  el-­‐‑Ezherî  (lugat  âlimi)  

   

 

 

Ebû  Ali  el-­‐‑Fârisî    

 

 

 

Ali  b.  Îsâ  er-­‐‑Rummânî  

   

Eserleri.    

1.  el-­‐‑Uśûl  

 

 

 

2.  el-­‐‑Mûcez  

 

 

 

3.  el-­‐‑‘Arûż    

 

 

 

4.  İĥticâcü’l-­‐‑ķurrâ’    

 

 

 

5.  el-­‐‑Haŧ  (el-­‐‑Hicâ’)  

 

 

 

6.  el-­‐‑İştiķāķ  

 

 

 

7.  eş-­‐‑Şekl  ve’n-­‐‑naķŧ.  

İbnü’s-­‐‑Serrâc’ın  kaynaklarda  adı  geçen  diğer  eserleri  de  şunlardır:  Aĥkâmü’ş-­‐‑şi'r,  el-­‐‑Cümel,   el-­‐‑Hemz,  'İlelü’n-­‐‑naĥv,  Mücmelü’l-­‐‑Uśûl  (Cümelü’l-­‐‑Uśûl,  el-­‐‑Uśûlü’ś-­‐‑śaġīr;  el-­‐‑Uśûl’ün  özeti  olma-­‐‑ lıdır),  el-­‐‑Muvâśalât  ve’l-­‐‑müźekkirât  (el-­‐‑Muvâśalât,  el-­‐‑Muvâśalât  fi’l-­‐‑aħbâr  ve’l-­‐‑müźekkirât,  el-­‐‑ Muvâśalât  ve’l-­‐‑müźekkirât  fi’l-­‐‑aħbâr),  er-­‐‑Riyâĥ  ve’l-­‐‑hevâ'  ve’n-­‐‑nâr,  Şerĥu  Kitâbi  Sîbeveyhi,  eş-­‐‑ Şi'r   ve’ş-­‐‑şu'arâ',   Tehźîbi’l-­‐‑luġa   ve   İttifâķu   ehli’l-­‐‑luġa   ve   fırâķuhum   ve   mâ   yenferidü   bihi’l-­‐‑ vâĥidü  minhüm.   34.  

EBÛ  ALI  EL-­‐‑KĀLÎ  

  35.  

EBÜ’L-­‐‑KĀSIM  ZECCÂCÎ  (Ö.  337/949)  

Ebü’l-­‐‑Kāsım  Abdurrahmân  b.  İshâk  en-­‐‑Nihâvendî  ez-­‐‑Zeccâcî   Arap  dili  ve  edebiyatı  âlimi   Hocaları:  

Zeccâc  (241/855  veya  230/844  -­‐‑  ö.  311/923)  

 

 

İbn  Keysân  (Ö.  320/932  [?])  

 

 

İbnü’s-­‐‑Serrâc  (d.  265/878  -­‐‑  ö.  316/929)  

 

 

Ahfeş  el-­‐‑Asgar  (Ö.  215/830  [?])  

 

 

Ebû  Bekir  İbnü’l-­‐‑Enbârî   26 / 29  

 

 

Niftaveyh  

 

 

İbn  Düreyd  (d.  223/838  -­‐‑  ö.  321/933)  

 

 

Ebû  Abdullah  Muhammed  b.  Abbas  el-­‐‑Yezîdî  

 

 

Ebû  Bekir  es-­‐‑Sûlî  

 

 

Ebü’l-­‐‑Alâ  İbn  Şükayr  

 

 

Ca‘fer  b.  Kudâme  

  36.  

İBN  KEYSÂN  (Ö.  320/932  [?])  

Ebü’l-­‐‑Hasen  Muhammed  b.  Ahmed  b.  İbrâhîm  (Muhammed)  b.  Keysân  en-­‐‑Nahvî  el-­‐‑Bağdâdî  (ö.   320/932  [?])   Dil,  edebiyat,  tefsir  ve  hadis  âlimi     Eserleri.    

 

1.  el-­‐‑Mufaddaliyyât*.  Kitâbü’l-­‐‑İħtiyârât  ve  Kitâbü’l-­‐‑Muħtârât    

   

 

 

2.  Kitâbü’l-­‐‑Emŝâl.    

 

 

 

3.  Kitâbü’l-­‐‑Elfâž.  

    37.  

EBÜ’T-­‐‑TAYYİB   MUHAMMED  B.   AHMED  B.   İSHÂK  B.   YAHYÂ  EL-­‐‑VEŞŞÂ’  EL-­‐‑A‘RÂBÎ   (D.   246   (860)  

VEYA   255   (869)   -­‐‑   Ö .   325/937)  

       

27 / 29  

Lihat lebih banyak...

Komentar

Copyright © 2017 DOKUPDF Inc.